Sebahattin Devecioğlu

Sebahattin Devecioğlu

FUTBOLDA HAZ VE ELEM TEORİSİ

Ekonomide İhtiyaç: tatmin edildiğinde haz, edilmediğinde acı ve elem veren duygu olarak tanımlanmıştır. Faydacı hazcılık, A.Smith deki iktisadi davranışın doğalcı temelini, zevk ilkesiyle ilişkilendirerek, genişletilmiştir. A.Smith e göre sürekli daha fazla para kazanma arzusu iktisadi öz-çıkarın peşinde koşulmasının doğal bir sonucudur. Bu, doğuştan gelen insani bir özellikti. Faydacılar ise bunu, insanı zevk peşinde koşturan ve acıyı önlemeye sevk eden daha geniş bir doğal ilkeyle yorumladılar. Bu iki yorum birbirine çok yakındır. Faydacılar, insan davranışının amaçları ve nihai hedefleri üzerinde daha fazla durdular. "Zevk" ilkesinin insanın doğasından kaynaklandığını öne sürerek, insan davranışına ilişkin doğalcı ve görünürde deneyci bir kuram oluşturdular. Liberalizmin temelinde faydacılık yatmaktadır. Faydacılığın temsilcisi ise Bentham dır. Buna göre insanlar haz-elem ilkesine göre davranır. İnsanlar haza koşar, elemden ise uzaklaşır (muhteva.com)
David Rowe’nin “Popüler Kültürler, Rock ve Sporda Haz Politikası” isimli kitabında; Rock müziği ve sporun, popüler kültür biçiminin kapitalizmin fordist ve postfordist evrelerinde oluşma, yapılanma, birbiriyle yöndeşme ve ayrılma koşullarını analiz ederek, bunu yaparken kültürün hem anlamların kurulduğu hem belli bir üretim, dağıtım ve tüketim sürecine maruz olduğunu göz ardı etmemiştir. Rock ve Sporun toplumsal kimliklerin oluşturulmasında uluslararası itibar mücadelelerine kadar uzanan karmaşık eklemlenişlerini analiz ederken, ne iktisadi ne de kültürü fetişleştirmediğini anlatmaktadır.
İktisat teorisinde tanımlanan insanlara ve topluma ilişkin haz ve elem kavramının, futboldaki haz ve elem duygusuyla eş değer anlam kazanması, Futbolun profesyonelleşmesi, şirketleşmesi ve ticarileşmesine denk gelmektedir. Bu günkü anlamı ile futbol, ekonomini ürün ve hizmet tanımı ile örtüşmekle birlikte, üretim-tüketim, kar-zarar, arz-talep, fiyat-kazanç gibi kavramlarla da değerlendirilmektedir. Artık günümüzde futbol ekonomik bir aygıt olarak insanların ve toplumların kullanımına sunulmaktadır. 
Genelde sporda özelde futbolda var olan tepkimeler, heyecanlar, arzular, sevinçler, mutluluklar, üzüntüler karşımıza birer ekonomik anlam olarak çıkmaktadır. Kitlelerin futbolla birlikte harekete geçirilmesi, coşkulu ortamlara dönüşmesi aynı zamanda tüketimi de tetiklemektedir. Stadyuma maça giden insanlar bilet satın almakla birlikte, taraftarı olduğu takımın ürünlerini de, satın almakta aynı zamanda yiyip, içerek, hoşça vakit geçirmeyi para harcayarak yapmaktadır. Aynı durum evde izlenen maçlar için de geçerlidir. Buna benzer birçok üretim ve tüketim döngüsünü tanımlayacak, insanların futbolla olan ilişkilerinin sosyo-psikolojik ve ekonomik anlamda değerlendirilmesi yapılacak binlerce örnek verilebilmektedir.
Futbol günümüz çağdaş toplumunun haz ve elem politikalarının belirlenmesinde önemli bir ürün olarak karşımıza çıkmaktadır. İnsanlar ve tolumlar futbolla birlikte duygularının şekillenmesine sevinçlerini, kederlerini futbolla paylaşmakta ağlamakta, gülmekte ve eğlenmektedirler. İnsanlar tuttukları takımları galip geldiğinde inanılmaz sevinç gösterilerinde bulunurken, kaybettiklerinde ise anlaşılması güç tepkiler göstererek üzülmektedirler. Futbolla birlikte açığa çıktığını var saydığımız, haz ve elem denklemi, iktisat teorisinde üretim ve tüketim dengesine fayda sağlamaktadır. İnsanlar futbola mutlu olmak yada haz duymak için yöneliyorlarsa veya tam tersi üzüntüden yada elem den uzaklaşmak istiyorlarsa, futbolla birlikte hem haz duyduklarında, hem de eleme kapıldıklarında tüketime yönelmektedirler. İktisadın bu faydalıcılık özelliği futbol ile birlikte her iki şekilde gerçekleştiği yakından incelendiğinde görülmektedir. 
Futbolun günümüzde gittikçe showa, eğlenceye ve haza dönüşen organizasyon yapısı, ekonomik anlam kazanarak gelişim kaydetmesinin temelinde, futbol sektörünün aktörlerinin, futbolu insanların duygularına hitap edecek şekilde örgütlemelerinden kaynaklanmaktadır. İnsanların “futbol ihtiyacı” giderilmesi gereken bir haz iken, bu ihtiyaç giderilmediğinde acı ve elem veren duygu olarak karşımıza çıkıyorsa, iktisadın haz ve elem politikalarına uyum sağlamaktadır. Öyleyse günümüzde futbol, iktisadın haz ve elem politikalarına, hizmet edecek şekilde gelişimini sürdürmektedir. Futbola ait sevinç ve üzüntülerimizin beklide farkında olmadan futbol ekonomisine hizmet ettiğini söylemek yanlış olmayacaktır. 

Önceki ve Sonraki Yazılar
YAZIYA YORUM KAT
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.